An ninh khoáng sản: Thách thức từ tiến độ khai thác chậm

Nỗ lực của Bắc Mỹ nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các loại khoáng sản thiết yếu đang đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: quy trình đưa một dự án khai thác từ giai đoạn khám phá đến sản xuất thương mại có thể mất hơn 30 năm. Khoảng cách quá lớn giữa các mục tiêu an ninh quốc gia ngắn hạn và thực tế kỹ thuật dài hạn đang tạo ra một nút thắt cổ chai nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự lệch pha giữa chính sách an ninh và thực tế khai thác

Tại Mỹ, các quy định mới của Bộ Quốc phòng (DFARS) dự kiến có hiệu lực vào tháng 1/2027 sẽ yêu cầu vật liệu sử dụng trong các ứng dụng quốc phòng phải có nguồn gốc từ các quốc gia không liên kết. Đặc biệt, lệnh cấm nam châm đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc sẽ được thực thi nghiêm ngặt. Tuy nhiên, Tiến sĩ Ari Rostami, CEO của AiMinr, nhận định rằng thời hạn này là không thực tế.

Trong khi các mục tiêu an ninh được tính bằng năm, việc phát triển mỏ lại vận hành theo "đồng hồ thế hệ". Sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng hiện tại khiến Mỹ khó lòng đáp ứng nhu cầu nội địa trong ngắn hạn. Ngược lại, Trung Quốc đã xây dựng được một hệ thống phối hợp tập trung và tăng tốc, giúp họ duy trì vị thế thống trị trong khi các dự án phương Tây vẫn loay hoay với quy trình phát triển phân mảnh.

Rào cản kỹ thuật và rủi ro lỗi thời công nghệ

Nhiều ý kiến cho rằng cải cách thủ tục cấp phép là chìa khóa, nhưng thực tế nghiên cứu kỹ thuật và thẩm định dự án chiếm tới 30-40% thời gian phát triển. Quy trình làm việc tuyến tính, thiếu sự kết nối giữa các bộ phận địa chất, quy hoạch và tài chính khiến việc điều chỉnh các giả định kinh tế trở nên chậm chạp và tốn kém.

Rủi ro lớn nhất không chỉ là dự án đến muộn, mà là công nghệ có thể thay đổi trước khi mỏ kịp đi vào hoạt động. Ví dụ điển hình là Cobalt; khi các mỏ mới đang được triển khai để phục vụ xe điện, các nhà sản xuất pin đã chuyển hướng sang công nghệ LFP không chứa Cobalt. Điều này có thể khiến các dự án nội địa mất đi thị trường mục tiêu ngay khi vừa hoàn thành.

Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam

Việt Nam, với trữ lượng đất hiếm đứng thứ hai thế giới, đang đứng trước cơ hội lớn khi chuỗi cung ứng toàn cầu tìm cách đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc. Đối với các nhà đầu tư, cần lưu ý rằng lĩnh vực khoáng sản thiết yếu không dành cho tầm nhìn ngắn hạn. Chiến lược đầu tư nên tập trung vào các doanh nghiệp có khả năng làm chủ công nghệ chế biến sâu và có sự liên kết chặt chẽ với các đối tác quốc tế để rút ngắn quy trình thẩm định. Đồng thời, cần theo dõi sát sao sự dịch chuyển của công nghệ pin và năng lượng tái tạo để đánh giá chính xác nhu cầu thực tế của từng loại khoáng sản trong tương lai.