Chính phủ biến dữ liệu khai thác thành doanh thu hàng tỷ USD

EITI (Sáng kiến Minh bạch Ngành công nghiệp Khai thác) cho thấy việc công khai dữ liệu khai thác đã tạo ra hơn 3,6 nghìn tỷ USD doanh thu công cộng, đồng thời thúc đẩy kiểm soát giấy phép, đàm phán lại các thỏa thuận tài nguyên và bảo vệ lợi ích cộng đồng.

Minh bạch khai thác và doanh thu công cộng

Hiện tại, khung báo cáo của EITI bao phủ 56 quốc gia và khoảng 3.900 thực thể, giúp các chính phủ phát hiện các hồ sơ cấp phép khả nghi, đánh giá lại các giao dịch tiềm năng và dự báo doanh thu từ các dự án khai thác lớn.

Ví dụ thực tiễn tại châu Phi

Cộng hòa Dân chủ Congo

Một nghiên cứu do EITI ủy thác đã chỉ ra sai lệch trong hợp đồng Sicomines, dẫn tới việc đàm phán lại vào 2024, tăng đầu tư hạ tầng dự kiến lên 7 tỷ USD so với 3 tỷ USD trước đó.

Ghana

Phân tích mô hình EITI cho thấy giá trị cổ phần 49% Agyapa Royalties có thể lên tới 1,5 tỷ USD, giúp Ghana bảo toàn khoảng 270‑300 triệu USD khi giá vàng tăng.

Guinea

Mô hình dự án Simandou ước tính mang lại 850 triệu‑1,7 tỷ USD doanh thu hàng năm cho ngân sách trước 2035, tạo cơ sở cho chính phủ đa dạng hoá nền kinh tế.

Ảnh hưởng tới các khu vực khác

Ở Papua New Guinea, báo cáo EITI đã giúp tăng phần sở hữu của chính phủ và cộng đồng tại mỏ vàng Porgera lên 51% từ 15%. Nghiên cứu 2026 trên 83 quốc gia đang phát triển cho thấy việc áp dụng EITI có thể tăng doanh thu tài nguyên trong vòng một thập kỷ và thu hút FDI mạnh mẽ.

Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam

Với xu hướng các chính phủ sử dụng dữ liệu minh bạch để đàm phán lại hợp đồng và bảo vệ lợi ích công cộng, các nhà đầu tư Việt Nam cần chú ý tới độ tin cậy của thông tin giấy phép, mô hình tài chính và cam kết hạ tầng trước khi quyết định đầu tư vào các dự án khai thác kim loại chiến lược như đồng, lithium và nickel. Việc theo dõi báo cáo EITI và các công cụ mô hình tài chính quốc tế sẽ giúp giảm rủi ro và tối ưu hoá lợi nhuận trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.