Cơn sốt khai khoáng Mỹ vấp rào cản khan hiếm nước

Cơn sốt khai thác đồng và lithium tại vùng Tây Nam nước Mỹ đang đụng phải một rào cản vật lý còn khắc nghiệt hơn cả giấy phép pháp lý: sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nước phục vụ vận hành dài hạn.

Cuộc khủng hoảng nước ngầm tại các thủ phủ khoáng sản Mỹ

Chiến lược tăng tốc khai thác khoáng sản quan trọng phục vụ chuyển dịch năng lượng của chính quyền Washington đang chịu áp lực lớn. Tại Nevada và Arizona – những trung tâm giàu trữ lượng lithium và đồng bậc nhất – lượng khai thác nước ngầm pháp lý đã vượt quá mức tái nạp tự nhiên trong bối cảnh lưu vực sông Colorado trải qua đợt hạn hán tồi tệ nhất thế kỷ.

Dù khai thác khoáng sản tiêu thụ ít nước hơn so với ngành nông nghiệp tưới tiêu (vốn chiếm 72% nguồn cung tại Arizona), việc hút nước ngầm tập trung xung quanh các mỏ tạo ra hiện tượng sụt lún và suy giảm mực nước ngầm trong bán kính từ 0,4 đến 6,4 km, làm dấy lên quan ngại sâu sắc về chi phí kinh tế và phản đối từ cộng đồng địa phương.

Chi phí vận hành tăng vọt vì tài nguyên nước

Giới chuyên gia nhận định rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ là việc xin giấy phép khai thác nước, mà là chi phí khoan sâu, công nghệ bơm hút, hệ thống xử lý và tái chế nước thải. Điều này đẩy chi phí vốn (Capex) lẫn chi phí vận hành (Opex) của các nhà sản xuất lên mức cao chưa từng có, buộc nhiều mỏ phải thiết kế lại toàn bộ quy trình công nghệ.

Hàng loạt đại dự án đồng và lithium chạy đua thích ứng

Bất chấp rủi ro khan hiếm nước, nhiều dự án tỷ USD sau nhiều năm đình trệ đã bắt đầu có bước tiến pháp lý:

• Resolution Copper: Liên doanh giữa Rio Tinto và BHP tại Arizona đã nhận được quyết định phê duyệt trao đổi đất sau thời gian dài trì hoãn.
• Thacker Pass: Dự án lithium trọng điểm của Lithium Americas tại Nevada đang bước vào giai đoạn xây dựng cao điểm.
• Hermosa & Copper World: Các dự án lớn của South32 và Hudbay Minerals (thu hút 600 triệu USD từ Mitsubishi) cũng nhận phê duyệt cuối cùng.

Bài toán hiện tại của các tập đoàn này là chuyển đổi từ mục tiêu lấy giấy phép sang thử thách bảo đảm nguồn nước đủ duy trì từ 20 đến 30 năm.

Góc nhìn chiến lược cho nhà đầu tư Việt Nam

Cuộc khủng hoảng tài nguyên nước tại Mỹ mang lại nhiều hàm ý giá trị cho giới đầu tư trong nước:

• Biến động giá nguyên liệu kim loại: Khi chi phí khử mặn, tái chế và vận chuyển nước làm tăng giá thành biên của đồng và lithium tại Bắc Mỹ, mặt bằng giá kim loại công nghiệp toàn cầu nhiều khả năng sẽ neo ở mức cao, tạo biên lợi nhuận tốt cho các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc sở hữu chuỗi cung ứng vật liệu tương đương.
• Thẩm định yếu tố ESG và rủi ro vận hành: Nhà đầu tư Việt Nam khi đánh giá cổ phiếu ngành khai khoáng, hóa chất và vật liệu xây dựng (như tài nguyên đá, quặng sắt, bauxite) cần chú trọng chỉ số rủi ro tài nguyên nước và môi trường, bởi đây sẽ là nút thắt quyết định khả năng hoàn thành dự án đúng hạn cũng như hiệu quả sinh lời thực tế.