Cuộc đua khoáng sản: Chính phủ trực tiếp góp vốn
Chính phủ các nước phát triển, dẫn đầu là Mỹ, đang chuyển dịch mạnh mẽ từ vai trò tài trợ vốn truyền thống sang trực tiếp tham gia đầu tư cổ phần và bao tiêu các dự án khoáng sản chiến lược nhằm tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bước chuyển dịch từ bên cho vay sang đối tác trực tiếp
Làn sóng bảo hộ và củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu đang định hình lại cấu trúc tài chính toàn cầu. Điển hình, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố sáng kiến Project Vault với quy mô 12 tỷ USD nhằm xây dựng kho dự trữ khoáng sản chiến lược, giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung và hạn chế sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Theo dữ liệu từ Fastmarkets, kể từ đầu năm 2025, Mỹ đã phê duyệt và ký kết khoảng 160 thỏa thuận liên quan đến khoáng sản với tổng trị giá xấp xỉ 40 tỷ USD. Sự can thiệp của nhà nước không còn dừng lại ở các khoản vay ưu đãi mà chuyển dần sang mô hình vốn hỗn hợp (blended capital), bao gồm việc mua cổ phần trực tiếp, áp dụng giá sàn và ký hợp đồng bao tiêu dài hạn (offtake agreements).
Khoáng sản thiết yếu gắn liền với an ninh quốc gia
Các rào cản truyền thống trong ngành khai khoáng như biến động giá nguyên liệu, chu kỳ đầu tư dài và chi phí vốn cao đang được giải quyết bằng sự tham gia của các cơ quan chính phủ. Việc kết hợp giữa các gói hỗ trợ tài chính và siết chặt quy định nguồn cung ứng của các nhà thầu quốc phòng phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy điều hành.
Khoáng sản thiết yếu phục vụ công nghệ bán dẫn, quốc phòng và năng lượng tái tạo giờ đây được xem là vấn đề an ninh quốc gia cốt lõi thay vì chỉ là chính sách thương mại thông thường. Động thái này đang kéo theo các liên minh quốc tế cùng thiết lập cơ chế định giá và chuỗi cung ứng độc lập.
Góc nhìn và cơ hội cho nhà đầu tư Việt Nam
Xu hướng các chính phủ trực tiếp can thiệp và rót vốn vào chuỗi cung ứng khoáng sản mở ra nhiều cơ hội lẫn thách thức chiến lược cho Việt Nam:
Thứ nhất, Việt Nam sở hữu trữ lượng đất hiếm và khoáng sản công nghiệp quan trọng hàng đầu thế giới, có vị thế lớn để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao từ Mỹ, Nhật Bản và EU. Nhà đầu tư nên theo dõi sát các doanh nghiệp niêm yết trong nhóm khai khoáng, chế biến sâu và vật liệu công nghệ cao có khả năng hợp tác hoặc nhận chuyển giao công nghệ từ các đối tác quốc tế.
Thứ hai, việc dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ thúc đẩy định giá lại nhóm cổ phiếu liên quan đến công nghiệp phụ trợ bán dẫn và năng lượng xanh tại thị trường chứng khoán Việt Nam.