Điểm mù khoáng sản của châu Âu và bài học đầu tư
Châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng khoáng sản tới hạn không phải do thiếu năng lực hay tài nguyên, mà bởi tư duy đầu tư đổi mới sáng tạo quá cứng nhắc, vô tình nhường sân chơi cho các đối thủ lớn như Trung Quốc.
Sai lầm mang tính hệ thống trong cách tiếp cận của châu Âu
Mỗi năm, Liên minh Châu Âu (EU) chi khoảng 380 tỷ EUR cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Với hệ thống đại học và viện nghiên cứu hàng đầu thế giới, châu Âu không hề thiếu vốn tri thức. Tuy nhiên, châu Âu liên tục rơi vào thế bị động trước các bước tiến công nghệ toàn cầu.
Nguyên nhân nằm ở cơ chế tài trợ định hướng mục tiêu (mission-oriented). Việc ép buộc các nghiên cứu phải nằm trong khuôn khổ định sẵn như chuyển đổi số hay kinh tế tuần hoàn đã bóp nghẹt những phát kiến mang tính đột phá ngoài kế hoạch. Ví dụ điển hình là công nghệ pin sodium-ion - giải pháp thay thế lithium đầy tiềm năng nhưng từng bị ngó lơ 20 năm trước vì không nằm trong danh mục ưu tiên thời bấy giờ.
Hiệu quả ngắn hạn đối đầu với sự linh hoạt dài hạn
Sự khác biệt giữa cách tiếp cận cứng nhắc của châu Âu và sự cởi mở của các nền kinh tế khác được thể hiện rõ qua số liệu bằng sáng chế. Với cùng mức chi tiêu R&D khoảng 500 tỷ USD, hệ sinh thái của Trung Quốc tạo ra gần 1,8 triệu đơn đăng ký sáng chế, gấp 2,5 lần tổng sản lượng của cả Mỹ và EU cộng lại.
Châu Âu đã chọn tối ưu hóa hiệu quả ngắn hạn thay vì duy trì tính linh hoạt dài hạn. Khi địa chính trị thay đổi và chuỗi cung ứng bị thắt chặt, những công nghệ từng bị coi là kém hiệu quả thương mại đột ngột trở thành phao cứu sinh chiến lược.
Nhận định và cơ hội cho nhà đầu tư Việt Nam
Đối với các nhà đầu tư Việt Nam, bài học từ châu Âu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc linh hoạt nguồn vốn và đa dạng hóa danh mục đầu tư công nghệ. Việt Nam, với lợi thế sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới, đang đứng trước cơ hội vàng để đón dòng vốn dịch chuyển chuỗi cung ứng từ các quốc gia phương Tây. Nhà đầu tư nên đặc biệt chú ý đến các doanh nghiệp khai khoáng và chế biến sâu trong nước có khả năng hợp tác quốc tế, cũng như các startup phát triển công nghệ vật liệu mới, nhằm đón đầu làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.