Lầu Năm Góc nỗ lực thoát ly đất hiếm Trung Quốc
Đến năm 2030, Bộ Quốc phòng Mỹ (Lầu Năm Góc) có thể tiêu thụ gần một nửa sản lượng nam châm đất hiếm toàn cầu ngoài Trung Quốc. Điều này cho thấy quy mô thách thức cực lớn mà Washington phải đối mặt khi cố gắng xây dựng một chuỗi cung ứng quốc phòng độc lập. Theo báo cáo từ Sprott Asset Management, nhu cầu của Mỹ dự kiến sẽ tăng gấp ba lần lên 10.000 tấn mỗi năm, trong khi sản lượng ngoài Trung Quốc hiện chỉ đạt khoảng 20.000 - 25.000 tấn.
Sự thống trị của Trung Quốc và điểm nghẽn hạ nguồn
Trung Quốc hiện kiểm soát 91% năng lực tinh chế đất hiếm và 94% sản lượng nam châm vĩnh cửu thành phẩm trên toàn thế giới. Dù chỉ chiếm 60% nguồn cung khai thác, nhưng khả năng xử lý và sản xuất hạ nguồn mới là vũ khí thực sự của Bắc Kinh. Việc chỉ phát triển các mỏ mới tại Bắc Mỹ sẽ không giải quyết được vấn đề nếu quặng vẫn phải gửi sang Trung Quốc để chế biến.
Sự tổn thương của chuỗi cung ứng đã lộ rõ vào năm 2022 khi việc bàn giao tiêm kích F-35 bị tạm dừng do phát hiện hợp kim nguồn gốc Trung Quốc trong nam châm động cơ. Đến năm 2025, Trung Quốc tiếp tục siết chặt kiểm soát xuất khẩu đối với một số loại đất hiếm nặng, gây áp lực trực tiếp lên các ngành công nghiệp quốc phòng phương Tây.
Xây dựng thị trường song song ưu tiên an ninh cung ứng
Trong bối cảnh này, Mỹ đang nỗ lực tạo ra một thị trường song song, nơi an ninh nguồn cung quan trọng hơn giá cả thị trường. Chi tiêu quốc phòng toàn cầu đã vượt quá 2,7 nghìn tỷ USD mỗi năm, và NATO đã xếp đất hiếm vào nhóm 12 nguyên liệu thô trọng yếu cho quốc phòng.
Nỗ lực từ các dự án phương Tây
Các dự án tại Canada như Wicheeda của Defense Metals hay các công ty Mỹ như MP Materials và Energy Fuels đang nỗ lực lấp đầy khoảng trống. Tuy nhiên, nút thắt cổ chai về chế biến vẫn là rào cản lớn nhất. Đối với các nhà đầu tư, hạn chế cốt lõi không phải là trữ lượng đất hiếm mà là sự thiếu hụt các chuỗi cung ứng tích hợp có khả năng biến tài nguyên thô thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam
Việt Nam hiện sở hữu trữ lượng đất hiếm đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Cuộc đua thoát ly sự phụ thuộc vào Bắc Kinh của Mỹ và đồng minh mở ra cơ hội chiến lược cho ngành khai khoáng Việt Nam. Các nhà đầu tư nên theo dõi sát sao các doanh nghiệp nội địa có khả năng hợp tác với đối tác phương Tây (Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc) để chuyển giao công nghệ chế biến sâu. Đây không chỉ là câu chuyện khai thác thô mà là cơ hội thâm nhập vào chuỗi giá trị cao của ngành công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao toàn cầu trong dài hạn.