Mỹ ép Trung Quốc thực hiện thỏa thuận Busan về đất hiếm
Mỹ đang gia tăng áp lực yêu cầu Trung Quốc thực hiện đầy đủ các cam kết mà hai bên đã đạt được tại Busan vào tháng 10/2025. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer đã bày tỏ lo ngại với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, nhấn mạnh rằng tiến trình hợp tác tương lai phụ thuộc vào những kết quả cụ thể trên thực tế, đặc biệt là trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu.
Nút thắt đất hiếm và khoáng sản chiến lược
Đất hiếm hiện là điểm gây tranh cãi lớn nhất trong quan hệ thương mại hai nước. Theo các quan chức Mỹ, Trung Quốc mới chỉ thực hiện khoảng 2/3 cam kết và chưa tăng nguồn cung như Washington kỳ vọng. Một trong những vật liệu trọng yếu đang bị thiếu hụt là yttrium, thành phần không thể thiếu trong sản xuất động cơ phản lực và tên lửa. Các hạn chế xuất khẩu của Bắc Kinh đang ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà cung cấp Nhật Bản vốn phục vụ cho các nhà sản xuất quốc phòng Mỹ.
Trong thỏa thuận Busan, Trung Quốc đã đồng ý đình chỉ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu rộng rãi và cấp giấy phép xuất khẩu chung cho đất hiếm, gallium, germanium, antimony và graphite cho người dùng cuối tại Mỹ. Tuy nhiên, phía Mỹ cho rằng việc phê duyệt giấy phép vẫn diễn ra chậm chạp, gây tắc nghẽn chuỗi cung ứng công nghệ cao.
Cam kết về nông nghiệp và các biện pháp thuế quan
Về mảng nông nghiệp, Trung Quốc đồng ý mua ít nhất 12 triệu tấn đậu nành Mỹ vào cuối năm 2025 và ít nhất 25 triệu tấn mỗi năm từ 2026 đến 2028. Các báo cáo cho thấy Bắc Kinh đang đáp ứng tốt cam kết về đậu nành nhưng lại chậm trễ trong việc mua các mặt hàng nông sản khác như cao lương và gỗ. Ngược lại, Mỹ cũng đã thực hiện cắt giảm thuế liên quan đến fentanyl và tạm dừng một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chất bán dẫn.
Thỏa thuận ngừng bắn này hiện đã được gia hạn đến ngày 10/01/2027. Các nhà giao dịch cần theo dõi sát sao liệu việc phê duyệt xuất khẩu có thực sự giúp vật liệu đến được tay các nhà sản xuất Mỹ hay không. Nếu nguồn cung tiếp tục thắt chặt, đất hiếm có thể trở thành rào cản lớn nhất cho bất kỳ đợt gia hạn thỏa thuận nào trong tương lai.
Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam
Đối với các nhà đầu tư Việt Nam, sự căng thẳng trong chuỗi cung ứng đất hiếm giữa Mỹ và Trung Quốc mở ra cơ hội lớn cho ngành khai khoáng và công nghiệp hỗ trợ trong nước. Việt Nam, với trữ lượng đất hiếm đứng thứ hai thế giới, đang đứng trước cơ hội trở thành điểm đến thay thế chiến lược cho các tập đoàn đa quốc gia muốn đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc. Nhà đầu tư nên chú ý đến các doanh nghiệp niêm yết có liên quan đến khai thác khoáng sản chiến lược và các khu công nghiệp thu hút vốn FDI công nghệ cao. Tuy nhiên, cũng cần thận trọng trước các biến động giá hàng hóa nông sản như đậu nành và gỗ, vốn có thể bị ảnh hưởng bởi các điều khoản mua hàng trong thỏa thuận Mỹ - Trung.