Thuế quan của Trump và nghịch lý thâm hụt thương mại Mỹ

Dữ liệu thương mại tháng 8 của Mỹ vừa công bố cho thấy một thực tế trái ngược hoàn toàn với kỳ vọng của các chính sách thuế quan: thâm hụt thương mại mở rộng lên 105,6 tỷ USD, trong khi nhập khẩu chạm mức kỷ lục 420,8 tỷ USD. Điều này cho thấy việc giảm phụ thuộc vào hàng hóa nước ngoài không hề đơn giản như lý thuyết.

Nghịch lý giữa thuế quan và con số nhập khẩu kỷ lục

Về lý thuyết, thuế quan được áp dụng để đẩy giá hàng hóa nhập khẩu lên cao, từ đó khuyến khích người tiêu dùng và doanh nghiệp ưu tiên hàng nội địa. Tuy nhiên, số liệu tháng 8 cho thấy nhập khẩu của Mỹ đã tăng 4,3%, đạt mức 420,8 tỷ USD, trong khi xuất khẩu chỉ tăng khiêm tốn 1,4% lên 315,2 tỷ USD.

Sự gia tăng này chủ yếu đến từ các mặt hàng tư liệu sản xuất (capital goods), tăng 6,2 tỷ USD lên mức kỷ lục 146,4 tỷ USD. Đặc biệt, chip bán dẫn và máy móc công nghiệp là những mặt hàng dẫn đầu đà tăng trưởng này, phản ánh nhu cầu khổng lồ từ làn sóng đầu tư vào hạ tầng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Tại sao thuế quan chưa thể xoay chuyển tình thế?

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: nếu một sản phẩm không thể sản xuất ngay lập tức tại nội địa, doanh nghiệp Mỹ buộc phải lựa chọn giữa việc trả thuế cao hơn, tìm nhà cung cấp nước ngoài khác hoặc trì hoãn mua sắm. Trong bối cảnh chạy đua công nghệ hiện nay, việc trì hoãn là điều gần như không thể đối với các tập đoàn lớn.

Thay đổi nguồn cung thay vì giảm nhu cầu

Thuế quan có thể làm thay đổi dòng chảy thương mại, khiến hàng hóa từ một quốc gia trở nên kém hấp dẫn hơn và đẩy doanh nghiệp sang các đối tác khác. Tuy nhiên, việc thay đổi nơi mua hàng hoàn toàn khác với việc thay đổi số lượng hàng cần mua. Chừng nào nền kinh tế Mỹ còn tiêu dùng và đầu tư mạnh mẽ vào những lĩnh vực mà họ chưa thể tự chủ hoàn toàn, nhập khẩu sẽ vẫn tiếp tục tìm đường chảy vào thị trường này bằng cách này hay cách khác.

Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam

Đối với các nhà đầu tư tại Việt Nam, diễn biến này mang lại cả cơ hội và thách thức. Việt Nam hiện là một trong những điểm đến thay thế hàng đầu khi các doanh nghiệp Mỹ tìm cách dịch chuyển chuỗi cung ứng để né tránh thuế quan trực tiếp. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần thận trọng với rủi ro Mỹ có thể thắt chặt các quy tắc về xuất xứ hàng hóa để ngăn chặn tình trạng "trung chuyển" nhằm lách thuế. Việc ưu tiên các doanh nghiệp xuất khẩu có nền tảng sản xuất thực sự và chuỗi cung ứng minh bạch sẽ là chiến lược đầu tư bền vững trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ vẫn đang gia tăng.