EU phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuyển đổi năng lượng xanh
EU đang thay thế phụ thuộc năng lượng từ Nga bằng việc mở rộng quy mô năng lượng tái tạo, nhưng đồng thời đã tạo ra một phụ thuộc mới vào Trung Quốc – nhà cung cấp lớn nhất các thiết bị năng lượng xanh như tấm pin mặt trời, turbine gió và pin lithium. Sự chuyển đổi này vừa mang lại cơ hội giảm phát thải, vừa tiềm ẩn rủi ro an ninh năng lượng cho châu Âu.
EU phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuyển đổi năng lượng xanh
Trong nỗ lực giảm nhập khẩu năng lượng hoá thạch và cắt giảm nguồn cung từ Nga, Liên minh Châu Âu đã đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, hơn 70% các tấm pin mặt trời, 80% turbine gió và hơn 60% pin lithium được sử dụng trong các dự án EU đến từ Trung Quốc. Điều này khiến EU trở nên nhạy cảm với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, chính sách thương mại và các rủi ro chuỗi cung ứng của Bắc Kinh.
Các mặt hàng nhập khẩu chủ lực
- Pin mặt trời (PV modules): Trung Quốc sản xuất khoảng 80% tổng lượng pin mặt trời toàn cầu, giá thành thấp và công nghệ tiên tiến.
- Turbine gió: Các nhà sản xuất như Goldwind và Mingyang cung cấp hơn ba phần tư turbine gió cho các dự án EU.
- Pin lithium‑ion: 60% pin lưu trữ năng lượng và xe điện tại châu Âu nhập khẩu từ các nhà máy ở Trung Quốc.
- Vật liệu hiếm như cobalt, nickel và các hợp kim đặc biệt cũng phần lớn đến từ các nguồn cung cấp châu Á, trong đó Trung Quốc chiếm tỷ trọng cao.
Rủi ro an ninh năng lượng
Việc phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất có thể gây ra những gián đoạn khi có tranh chấp thương mại, lệnh cấm xuất khẩu hoặc các biện pháp bảo hộ. Ngoài ra, các tiêu chuẩn an toàn và chất lượng của sản phẩm Trung Quốc đôi khi không đồng nhất với quy chuẩn EU, tạo ra chi phí kiểm tra và chứng nhận bổ sung.
Cơ hội và thách thức cho nhà đầu tư Việt Nam
Việt Nam, với tiềm năng năng lượng mặt trời và gió đang bùng nổ, có thể tận dụng xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng này. Các doanh nghiệp Việt có thể:
- Đầu tư vào năng lực sản xuất tấm pin mặt trời nội địa, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
- Hợp tác với các nhà sản xuất Trung Quốc để đàm phán giá ưu đãi và chuyển giao công nghệ.
- Phát triển ngành công nghiệp pin lithium trong nước, đáp ứng nhu cầu lưu trữ năng lượng và xe điện.
- Tham gia vào chuỗi cung ứng phụ trợ như vật liệu bán dẫn, bộ điều khiển và phần mềm quản lý năng lượng.
Song song đó, nhà đầu tư cần lưu ý các rủi ro về chính sách thương mại, biến động tỷ giá và tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc đa dạng hoá nguồn cung và xây dựng năng lực sản xuất nội địa sẽ là chìa khóa để giảm rủi ro và tận dụng lợi thế cạnh tranh.
Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam: Khi EU ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc, thị trường năng lượng xanh toàn cầu sẽ mở ra những khoảng trống cho các nhà sản xuất và nhà cung cấp Việt Nam. Đầu tư vào công nghệ sản xuất pin mặt trời, turbine gió và pin lithium tại Việt Nam không chỉ giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu mà còn tạo cơ hội xuất khẩu sang châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh EU đang tìm kiếm nguồn cung thay thế để bảo vệ an ninh năng lượng.