Mỹ bỏ quên 'vũ khí' dầu mỏ trong cuộc chiến thương mại với Canada

Mỹ áp thuế nặng, Canada 'bình tĩnh' với dầu mỏ

Cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ giữa Mỹ và Canada cuối tuần qua đã khiến Washington áp đặt mức thuế 50% lên nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Canada, bao gồm đồ nội thất, sữa, sản phẩm điện và ván ép. Tuy nhiên, một mặt hàng quan trọng bậc nhất giữa hai quốc gia lại được miễn trừ hoàn toàn: dầu thô.

Sự phụ thuộc lẫn nhau trong ngành dầu mỏ Bắc Mỹ

Mỹ là khách hàng lớn nhất của dầu thô Canada, chiếm tới 90% lượng xuất khẩu dầu của Canada vào năm 2025, tương đương khoảng 126 tỷ đô la Canada trên tổng số 140 tỷ đô la Canada. Ngược lại, Canada cũng cung cấp khoảng 63% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Mỹ trong năm ngoái. Những con số này phản ánh sự tích hợp sâu sắc của ngành công nghiệp dầu mỏ Bắc Mỹ trong nhiều thập kỷ, đặc biệt là giữa các mỏ dầu của Alberta và các nhà máy lọc dầu của Mỹ.

Alberta sở hữu trữ lượng bitumen khổng lồ, một dạng dầu cực nặng trộn lẫn với cát, đất sét và nước. Khi Canada phát triển nguồn tài nguyên này, các nhà máy lọc dầu ở vùng Trung Tây Hoa Kỳ đã đầu tư hàng tỷ đô la để mở rộng công suất xử lý dầu nặng. Hệ thống đường ống xuyên biên giới ngày càng phát triển đã giúp nguồn cung từ Alberta dễ dàng tiếp cận hơn.

Tại Bờ Vịnh, các nhà máy lọc dầu được xây dựng và mở rộng trong những năm 1980 và 1990 để xử lý dầu nặng từ Venezuela và Mexico cũng rất phù hợp để xử lý dầu nặng từ Alberta khi nguồn cung của Canada tăng lên. Hệ thống lọc dầu này đã tạo ra một sự không phù hợp bất thường với sản lượng dầu của chính Mỹ.

Cuộc bùng nổ dầu đá phiến đã đưa Mỹ trở thành nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới, nhưng phần lớn sản lượng của họ là dầu nhẹ, ngọt. Trong khi đó, nhiều nhà máy lọc dầu của Mỹ được cấu hình để xử lý dầu nặng một cách có lợi nhuận. Do đó, Mỹ xuất khẩu một lượng lớn dầu thô nhẹ nội địa ngay cả khi họ nhập khẩu hàng triệu thùng dầu nặng của Canada mỗi ngày.

Bài toán khó cho cả hai bên

Quyết định loại trừ dầu mỏ khỏi các biện pháp thuế quan mới của Mỹ - trong khi Ottawa cho đến nay vẫn chưa công khai đe dọa trả đũa bằng cách cắt giảm xuất khẩu dầu - đã phơi bày một tình thế tiến thoái lưỡng nan trung tâm cho cả hai quốc gia: Mỹ không thể dễ dàng thay thế nguồn dầu từ Canada, và Canada cũng không thể dễ dàng thay thế người mua Mỹ. Sự phụ thuộc lẫn nhau này có nghĩa là đưa dầu mỏ vào cuộc chiến thương mại có thể gây ra tổn thất lớn cho cả hai bên biên giới.

Năng lượng Canada không hoàn toàn được miễn thuế quan của Mỹ. Xuất khẩu năng lượng đã phải đối mặt với mức thuế 10% kể từ tháng 3 năm 2025, mặc dù một số loại dầu thô của Canada có thể tránh được khoản thuế này nếu đủ điều kiện được hưởng ưu đãi theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Tuy nhiên, các hành động thuế quan tiếp theo - bao gồm cả mức thuế 25% mới nhất - đã miễn trừ thương mại năng lượng.

Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam: Cuộc chiến thương mại Mỹ-Canada cho thấy tầm quan trọng chiến lược của ngành năng lượng và sự phụ thuộc lẫn nhau trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Các nhà đầu tư Việt Nam nên theo dõi sát sao diễn biến này, đặc biệt là tác động tiềm ẩn đến giá năng lượng và các ngành công nghiệp liên quan, cũng như cơ hội đầu tư vào các doanh nghiệp có vị thế vững chắc trong lĩnh vực năng lượng hoặc các ngành ít bị ảnh hưởng bởi căng thẳng thương mại.