Vốn chính phủ định hình lại ngành khai thác khoáng sản toàn cầu

Nghiên cứu mới từ GEM Consulting chỉ ra rằng sự can thiệp ngày càng sâu của các chính phủ vào ngành khai thác và chế biến khoáng sản thiết yếu đang làm thay đổi căn bản cấu trúc vốn và quyền kiểm soát lĩnh vực này. Thay vì chỉ đóng vai trò quản lý, các quốc gia đang trở thành bên cho vay, nhà đầu tư và khách hàng trực tiếp, buộc các doanh nghiệp khai khoáng phải đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe hơn về nguồn gốc sản phẩm và an ninh cung ứng.

Sự chuyển dịch từ quản lý sang đầu tư trực tiếp

Theo báo cáo, các công ty khai thác hiện nay không chỉ cạnh tranh dựa trên địa chất hay chi phí, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về nội địa hóa, lực lượng lao động và báo cáo an ninh. Gói hỗ trợ khoáng sản thiết yếu của Mỹ vào tháng 8 là một minh chứng điển hình với khoản vay 1,4 tỷ USD cho Sila và 400 triệu USD cho Sunrise Energy Metals.

Việc rót gần 2 tỷ USD vào ngành khai khoáng cho thấy sự hỗ trợ của chính phủ không thể được coi là giống nhau đối với mọi đối tượng thụ hưởng. Mỗi khoản tài trợ, dù là khoản vay lớn để hạ giá thành vốn hay các khoản trợ cấp nhỏ cho thử nghiệm, đều hướng tới những mục tiêu chiến lược dài hạn khác nhau của quốc gia đó.

Các mô hình tài trợ khoáng sản trên thế giới

Nghiên cứu của GEM cho thấy không có hệ thống lớn nào chỉ dựa vào một công cụ tài chính duy nhất. Mỗi khu vực đều phát triển các phương pháp tiếp cận riêng biệt để đảm bảo chuỗi cung ứng:

• Mỹ: Sử dụng hỗn hợp rộng rãi nhất gồm các khoản vay, vốn cổ phần, trợ cấp và quyền mua dự trữ.
• Canada: Tập trung mạnh vào hạ tầng và tham gia góp vốn cổ phần tại các khu vực hẻo lánh.
• Liên minh Châu Âu (EU): Nhấn mạnh vào tín dụng công, trợ cấp và điều phối quy trình cấp phép.
• Nhật Bản: Tập trung vào tài trợ, bao tiêu sản phẩm và xây dựng các kho dự trữ có khả năng triển khai nhanh.

Chiến lược lựa chọn khu vực pháp lý cho doanh nghiệp

GEM khuyên các dự án khai thác nên chọn khu vực pháp lý dựa trên khả năng giải quyết các vấn đề cụ thể của họ thay vì chỉ nhìn vào số lượng vốn. Ví dụ, hệ thống của Nhật Bản hướng tới nguồn cung nước ngoài liên kết với người dùng Nhật Bản, trong khi cách tiếp cận của Úc phù hợp với các dự án có thể cung cấp nguồn cung đồng minh và dự trữ chiến lược.

Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam

Đối với các nhà đầu tư Việt Nam, xu hướng "vốn chính phủ" hóa ngành khoáng sản toàn cầu mở ra cả cơ hội và thách thức lớn. Việt Nam, với trữ lượng đất hiếm và khoáng sản thiết yếu đáng kể, đang đứng trước cơ hội lớn để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các nước phương Tây và Nhật Bản. Nhà đầu tư nên đặc biệt chú ý đến các doanh nghiệp khai khoáng nội địa có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG quốc tế và có tiềm năng hợp tác chiến lược với các đối tác từ Mỹ, Úc hoặc EU. Việc nắm bắt các dòng vốn hỗ trợ từ chính phủ nước ngoài thông qua các liên minh khoáng sản sẽ là động lực tăng trưởng quan trọng cho các cổ phiếu ngành tài nguyên trong dài hạn.