Vốn Trung Quốc vào mỏ Argentina: Thực tế thấp hơn kỳ vọng

Theo phân tích mới nhất từ công ty tư vấn Plusmining (Chile), các công ty Trung Quốc chỉ chiếm 9,2% tổng vốn đầu tư được phê duyệt cho các dự án khai thác khoáng sản tại Argentina theo Chế độ Ưu đãi Đầu tư Lớn (RIGI). Con số này thách thức các ước tính trước đó cho rằng Bắc Kinh kiểm soát tới 70% sản lượng lithium dự kiến của quốc gia Nam Mỹ này.

Sự khác biệt giữa năng lực sản xuất và tỷ lệ sở hữu thực tế

Tính đến ngày 1/10, Argentina đã phê duyệt 23 dự án trị giá 49,8 tỷ USD theo cơ chế RIGI, trong đó có 12 dự án khai thác khoáng sản trị giá 21,2 tỷ USD. Tuy nhiên, khi tính toán trọng số đầu tư dựa trên tỷ lệ sở hữu cổ phần trực tiếp và gián tiếp của các cổ đông Trung Quốc, giá trị thực tế chỉ đạt khoảng 1,95 tỷ USD.

Sự chênh lệch này đến từ hai phương pháp đo lường khác nhau. Con số 70% thường được nhắc đến liên quan đến công suất sản xuất lithium tại các dự án có sự góp mặt của cổ đông Trung Quốc (bao gồm cả các dự án đang chờ phê duyệt). Trong khi đó, con số 9,2% phản ánh chính xác vốn đầu tư dựa trên tỷ lệ sở hữu tại các dự án đã được chính thức phê duyệt dưới khung pháp lý RIGI.

Cấu trúc đầu tư của các tập đoàn lớn tại Argentina

Các dự án có sự tham gia trực tiếp

Trong số 12 dự án khai thác khoáng sản được phê duyệt, có 6 dự án có vốn đầu tư từ Trung Quốc, nhưng chỉ có 3 dự án có cổ đông trực tiếp từ quốc gia này:

• Zijin Mining: Kiểm soát dự án Tres Quebradas thông qua Neo Lithium.
• Ganfeng Lithium: Nắm giữ 46,7% cổ phần tại dự án mở rộng Cauchari-Olaroz.
• Shandong Gold: Sở hữu 50% giai đoạn 8 và 9 của mỏ vàng Veladero.

Đầu tư gián tiếp và tầm ảnh hưởng chiến lược

Ba dự án còn lại có sự hiện diện của Trung Quốc thông qua cấu trúc sở hữu tập đoàn phức tạp. Ví dụ, việc Chinalco nắm giữ khoảng 11,23% cổ phần tại Rio Tinto đã tạo ra sự tiếp cận gián tiếp đối với các dự án lithium Rincón và Fénix. Tuy nhiên, các khoản nắm giữ gián tiếp này không thiết lập quyền kiểm soát vận hành của Trung Quốc đối với dự án.

Mặc dù tỷ lệ sở hữu vốn có thể thấp hơn dự kiến, các công ty Trung Quốc vẫn duy trì ảnh hưởng chiến lược thông qua các thỏa thuận bao tiêu (offtake agreements), sắp xếp chế biến và tích hợp sâu vào chuỗi cung ứng pin toàn cầu mà không nhất thiết phải kiểm soát hoàn toàn hoạt động khai thác tại mỏ.

Nhận định cho nhà đầu tư Việt Nam

Đối với các nhà đầu tư Việt Nam, đặc biệt là những doanh nghiệp đang quan tâm đến chuỗi giá trị xe điện và năng lượng sạch, câu chuyện tại Argentina mang lại bài học quan trọng về việc phân tích thực chất quyền sở hữu thay vì chỉ nhìn vào các con số công suất công bố. Việc Argentina nỗ lực thu hút vốn ngoại thông qua cơ chế RIGI trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung cho thấy cơ hội vẫn mở rộng cho các bên tham gia đa phương. Nhà đầu tư cần chú trọng vào các thỏa thuận hợp tác chiến lược và cung ứng dài hạn, vốn là những yếu tố then chốt quyết định khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu thô chiến lược như lithium trong tương lai.